زينب رشيدي
کارشناس نویسنده مقاله: زينب رشيدي
1396/01/29

پای سموم منسوخ و از رده خارج چینی و هندی از سفره‌ ایرانی‌ها بریده شد. در روزهای تحریم‌، یكی از بحث‌های داغ حوزه كشاورزی واردات گسترده سموم بی‌كیفیت در بازار ایران بود. سمومی كه به دلیل اثرگذاری پایین، كشاورزان را ناچار می‌كرد در حجم‌های بالا و خارج از استاندارد از آن استفاده كنند و رسوب این سموم در میوه و سبزیجات و محصولات كشاورزی تبدیل به یكی از نگرانی‌های بزرگ مصرف‌كننده ایرانی شده بود. در همان روزها، جوان آنلاین در گزارشی اعلام كرد كه استفاده بی‌رویه از سموم و كودهای تقلبی و گاه منسوخ‌شده، كشاورزی استان‌های مختلف مثل كرمان كه یك‌سوم باغ‌های كشور را در خود جای‌ داده، شدیدا تحت‌تأثیر قرار داده و مشكلاتی چون ناسالم بودن محصولات كشاورزی، خشك شدن باغ‌ها و... را به بار آورده است.
اما حالا با اجرای برجام و رفع تحریم‌ها ایران توانسته است به‌صورت مستقیم از بازار جهانی سموم كشاورزی استاندارد و باكیفیت خریداری كند. سمومی كه تولیدكنندگان آن بزرگترین و معتبرترین كمپانی‌های اروپایی به‌شمار می‌آیند. داریوش رضایی، مدیرعامل اتحادیه كودهای شیمیایی به «شهروند» می‌گوید: سموم چینی تقریبا دیگر به ایران وارد نمی‌شود. درحال حاضر كمتر از 20‌درصد سموم موجود در بازار از نوع بی‌كیفیت و نامرغوبند. بعد از رفع تحریم‌ها، معاملات ایران با تركیه و اروپا آغاز شده است.
یزدان سیف، مدیرعامل شركت خدمات حمایتی كشاورزی در این‌باره به «شهروند» می‌گوید: اوضاع این روزها با روزهای تحریم بازار‌های ایران قابل مقایسه نیست. شركت‌های معتبر دنیا در بازار ایران بسیار فعال شده‌‌اند؛ چه در حوزه سموم علف‌كش، چه قارچ‌كش، چه حشره‌كش. امروزه یكی از منابع تأمین سموم ایران، شركت بایرن آلمان است.
علی خان‌محمدی، مدیرعامل مجمع خبرگان كشاورزی كشور هم به «شهروند» می‌گوید: در روزهای تحریم، در بازار رقابتی وجود نداشت. شرایط به‌گونه‌ای بود كه تجار ما عادت كرده بودند سم ارزان و بی‌كیفیت بخرند، اما امروز كار به جایی رسیده كه تنها فشار جدی روی كشاورز، نقدینگی پایین اوست.


نفت در برابر غذا، نفت در برابر همه چیز
بعد از رفع تحریم‌ها، تمركز بازار بیشتر شد. یزدان سیف، مدیرعامل شركت خدمات حمایتی كشاورزی می‌گوید: در آن دوران كه سموم چینی بازار ایران را قبضه كرده بود، ما فقط امكان خرید سم از 4 كشور چین، هند، امارات و روسیه را داشتیم. درواقع فقط به این كشورها می‌توانستیم پول انتقال بدهیم. تمامی خرید‌ها و معاملات ما از طریق این 4 كشور انجام می‌شد. هند به‌عنوان بزرگترین خریدار نفت ما، پول ما را می‌گرفت و سپرده می‌كرد. جالب اینجاست كه برای نگهداری پول ما، از خود ما 5‌درصد هزینه نگهداری می‌گرفت! از طرفی برای خرید ما را مجبور به اخذ وام از خودش می‌كرد و سود بازپرداخت این وام‌ها را 7‌درصد تعیین می‌كرد. شما ببینید در مجموع 12‌درصد هزینه اضافی به كشور تحمیل و درنهایت هم یك كالای بی‌كیفیت وارد بازار می‌شد.


سموم باكیفیت به ایران می‌رسد
حجم سموم بی‌كیفیت در بازار ایران بعد از رفع تحریم‌ها، به كمترین حد ممكن رسیده است. علی خان‌محمدی، مدیرعامل مجمع خبرگان كشاورزی كشور در گفت‌وگو با «شهروند» اعلام كرد: بعد از برجام 3 شركت خارجی برای صادرات سم‌های باكیفیت وارد معامله با ایران شده‌اند. سم‌هایی كه دوز پایین و كیفیت‌های بالاتری دارد. درحال حاضر فقط باید برای كشاورز فرهنگ‌سازی شود كه بین یك سم ارزان‌قیمت لیتری 25‌هزار تومان و یك سم باكیفیت 60‌هزار تومانی، نوع باكیفیت آن را انتخاب كند، هم برای خودش درنهایت به‌صرفه‌تر است هم سلامت مردم را كمتر به خطر می‌اندازد.


بررسی نقش بخش خصوصیدر بازار سم‌های بی‌كیفیت
یكی از انتقاداتی كه به ساختار اجرایی كشور ما همیشه وارد است، تصدی‌گری دولت در همه امور است. بنابراین یكی از مسئولیت‌هایی كه بار آن از دوش دولت برداشته و به بخش خصوصی واگذار شده، واردات انواع مختلف سموم است. چیزی كه در این میان اما نقش دولت را باز پررنگ می‌كند، موضوع محدودیت‌های مراودات تجاری ما با كشورهای مختلف در گذشته بوده است. وقتی كشور ما تحت هیچ شرایطی امكان خرید سم باكیفیت را بدون واسطه نداشته باشد، چطور می‌توان از بخش خصوصی انتظار داشت كه سموم باكیفیت را با كمترین قیمت وارد بازار كند؟
در گذشته تنوع سمومی كه بخش خصوصی وارد می‌كرد، كم بود و چون از یك سم به دفعات مختلف استفاده می‌كردیم، عملا ماندگاری آن در محصول هم بیشتر می‌شد.
در نظر داشته باشید كه با شروع تحریم‌ها، طی سال‌های گذشته برخی دلالان هم دست به واردات غیرمجاز و توزیع سم‌های قوی به‌خصوص سم‌های ارزانقیمت چینی روی آورده‌اند، تا از آب گل‌آلود ماهی بگیرند و سودی به جیب‌ بزنند.


سم‌ها و كودهای نامرغوب با كشاورز و مصرف‌كننده چه می‌كنند؟
اساسا هر سمی برای هر موجود زنده‌ای مضر است. این موضوعی است كه عبدالحسین طوطیایی، كارشناس كشاورزی به «شهروند» گفته و توضیح می‌دهد: انسان در هر حالتی از استعمال سم روی میوه‌ها یا گیاهان مانند حشرات مورد آسیب قرار می‌گیرد. فقط چون سموم مورد استفاده براساس گونه حشرات، وزن و تعداد احتمالی آنها در یك هكتار، تنظیم شده و مورد استفاده قرار می‌گیرند، به روی انسان كه وزن و توانایی بیولوژیكی بیشتری دارد، كمتر مضر خواهد بود.
او ادامه می‌دهد: سم‌های بی‌كیفیت چینی هم كارایی كمتری روی حشرات و جانوران دارند و چون كشاورز مجبور به استعمال حجم زیادی از سم برای اثرگذاری است، بیشترین آسیب را به انسان وارد می‌كنند. در نظر داشته باشید چین هم همه‌جور جنسی با كیفیت‌های مختلف دارد و در دوران تحریم‌ها تولید‌كننده ما خود با اختیار خود از نوع بی‌كیفیت سموم وارد می‌كرد؛ چرا كه قدرت و امكان خرید سم باكیفیت در آن دوران كاهش پیدا كرده بود.
طوطیایی تأكید می‌كند: سم‌های بی‌كیفیت خاصیت ذخیره‌شوندگی دارند یعنی آثار زیانبارشان در وجود انسان برای طولانی‌مدت باقی می‌مانند. یكی از این سم‌ها «ددت» است كه خوشبختانه اخیرا استفاده از آن ممنوع شده است. سم‌های بی‌كیفیت آثار مخرب زیادی می‌توانند روی انسان باقی بگذارند و در مواردی حتی به سرطان منجر شوند.
امروزه كشورهای پیشرفته‌ای همچون آلمان در تلاشند سمومی تولید كنند كه در عین اینكه تأثیر تخریبی كافی روی حشرات دارند، كمترین تأثیر منفی را در دراز مدت روی سلامت انسان می‌گذارند.
محصولات كشاورزان هم از سموم چینی و بی‌كیفیت و حتی تاریخ گذشته كم زخم نخورده‌اند. كشاورزان زیادی به رسانه‌ها گفته‌اند پس از خریداری سم تقلبی در بازار بشدت متضرر شده‌اند، به طوری كه بعد از مصرف برخی از انواع سموم چینی كه به توصیه فروشندگان سموم خریداری كرده‌اند، در زمان كوتاهی شاهد خشك‌شدن كل مزارع‌شان بوده‌اند. البته كشاورزان مدعی هستند كه از تقلبی‌بودن و غیر استاندارد‌بودن این سموم اطلاعی نداشته و تنها به پیشنهاد فروشندگان خریداری كرده‌اند. محمد زنگی‌آبادی از كشاورزان متضرر شده استان كرمان به جوان آنلاین گفته است: وقتی به فروشگاه سم‌فروشی مراجعه كردم، فروشنده سمی را به من پیشنهاد داد كه پس از استفاده مطابق با دستورالعمل تمام محصول ‌سال‌جاری از بین رفت. به من گفته شده بود كه این سم دارای مجوز رسمی و استاندارد است، درصورتی كه اكنون تمام محصول تولیدی‌ام از بین رفته است، از تقلبی و غیراستاندارد بودن آن اطلاع یافته‌ام.




مطالب مرتبط