زينب رشيدي
کارشناس نویسنده مقاله: زينب رشيدي
1396/01/29

استانداردGS1 (استانداردهای فراگیر یك) نمونه موفقی است كه از سوی موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی برای پیاده‌سازی و پرهیز از موازی‌كاری در سیستم كدینگ كشور معرفی می‌شود. زیرا بهره‌گیری از این استاندارد موجب تسهیل در تجارت، كاهش هزینه‌ها، افزایش شفافیت در زنجیره و بهبود فرآیندها در كسب‌وكار شده و این امر، امكان تصمیم‌گیری ‌و عملكرد بهتری را برای فعالان تجاری فراهم می‌كند. تجربه‌های موفق جهانی نیز نشان می‌دهد، اجرای این استانداردها می‌تواند به بهبود كارایی عملیات لجستیكی، كاهش هزینه‌های اداری و بروكراتیك، كاهش زمان سفارش و تحویل، كاهش قاچاق و... منجر شود.

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از تعادل ، این در شرایطی است كه با وجود عضویت ایران در «سازمان جهانی»GS1 در طول دو دهه اخیر موفقیتی در توسعه این استانداردها به وجود نیامده كه البته پژوهشگران علت آن را 3 چالش عمده عنوان می‌كنند؛ چالش اول این بود كه در سال 1391 مصوبه‌یی توسط هیات واگذاری سازمان خصوصی‌سازی مبنی بر واگذاری مركز ملی شماره‌گذاری كالا و خدمات ایران به بخش خصوصی صادر شد كه كاملا با روح فعالیت‌ این مركز مخالف است. زیرا چنین مراكزی در تمام دنیا به صورت غیرانتفاعی اداره شده و غیرانتفاعی بودن آنها شرط ضروری عضویت در GS1 است. چالش دوم به حاشیه رفتن استانداردهایGS1 در سال‌های 1384 تا 1392و استفاده از سیستم‌های ایران‌كد و شبنم بود كه عملا موفقیتی را به همراه نداشت. چالش سوم در این زمینه این بود كه فعالیت‌های موازی مركز توسعه تجارت الكترونیكی با این مركز بود كه كاملا در تضاد با روح فعالیت‌های توسعه سیستم‌های كدینگ و GS1 در ایران است. از این رو دكتر پرویز فتاحی، پژوهشگر موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی طی پژوهشی، نظام ایران كد را به عنوان یك زیرساخت اطلاعاتی در تجارت به 4دلیل«محلی بودن آن، عدم قابلیت تعامل با سیستم‌های كدینگ دنیا، در نتیجه عدم كاربرد در حوزه صادرات همچنین فقدان كاربرد برچسب باركد ایران كد كالاها در مراكز فروش» ناكارآ عنوان می‌كند.

 استاندارد GS1 چیست؟

زیرساخت‌های اطلاعاتی به عنوان فراهم‌كننده جریان‌‌های اطلاعات به موازات جریان كالا و جریان مالی در طول زنجیره‌های تامین، نقش مهمی را در ایجاد دسترسی به اطلاعات برای كلیه بنگاه‌های عضو زنجیره‌ها و سایر نهادهای درگیر در حوزه تجارت كالا و لجستیك ایفا می‌كند؛ چراكه وجود جریان دقیق و شفاف از اطلاعات در فضای تجاری، امكان تصمیم‌گیری ‌و عملكرد كاراتر را برای فعالان تجاری فراهم می‌كند. این ویژگی به خصوص در حوزه صادرات با توجه به لزوم هماهنگی بین طرفین مبادله تجاری، درگیر بودن نهادهای دولتی متعدد در فرآیندها و جایگاه مولفه‌های هزینه، زمان و دقت در عملیات صادرات اهمیت دوچندانی می‌یابد. نظام‌های شناسایی و ردیابی كالا و خدمات را می‌توان ازجمله زیرساخت‌های اطلاعاتی تاثیرگذار بر كارایی عملیات زنجیره‌های تامین و فرآیندهای صادرات دانست. به طوری كه در ایران نیز در برهه‌یی از زمان(دهه 80 و اوایل دهه 90) نظام ایران كد برای همین منظور توسعه داده شد كه طراحی آن در راستای اهداف مدیریتی و حاكمیتی در سطح كلان صورت گرفت.

 ایران كد به دلیل محلی بودن آن، عدم قابلیت تعامل با سیستم‌های كدینگ دنیا، عدم كاربرد در حوزه صادرات همچنین فقدان كاربرد برچسب باركد ایران كد كالاها در مراكز فروش عملا كارایی لازم را به عنوان یك زیرساخت اطلاعاتی در تجارت نداشته است. در واقع تسهیل ارتباطات تجاری در سطح بین‌المللی نیازمند استفاده از استانداردهای بین‌المللی كدگذاری كالا و خدمات است كه ساختار ایران كد به عنوان كدینگ ملی، جایگزین مناسبی برای چنین استانداردی  نیست.

در مقابل، استانداردهایGS1(استانداردهای فراگیر یك) به عنوان یك استاندارد جامع و رایج در اغلب كشورها چه در تجارت داخلی و چه در تبادلات تجاری بین‌المللی مورد پذیرش قرار گرفته است. سازمان جهانیGS1 به عنوان توسعه‌دهنده این استانداردها، گستره وسیعی از خدمات و راهكارهای اجرایی را برای بهبود كارایی و شفاف‌سازی زنجیره‌های تامین در سطح جهانی و بخش‌های مختلف صنعت و تجارت ارائه می‌دهد. سازمان جهانی GS1» » یك سازمان بین‌المللی و غیرانتفاعی پیشگام در زمینه طراحی، توسعه و پیاده‌سازی استانداردهای شناسایی كالا، ضبط خودكار داده‌ها و تبادل الكترونیكی اطلاعات است. این سازمان در تعامل با دولت كشورها و با همراهی بخش‌های صنعتی و بازرگانی، گستره وسیعی از خدمات و راهكارهای اجرایی را برای بهبود كارایی و شفاف‌سازی زنجیره‌های تامین و تقاضا در سطح جهانی و بخش‌های مختلف صنعتی و تجاری ارائه می‌دهد. استانداردهای GS1 در بیشتر كشورهای جهان به ‌كار گرفته شده‌اند. از سوی دیگر تجربیات حاكی از آن است كه اجرای این استانداردها می‌تواند به بهبود چشمگیر در كارآیی عملیات لجستیكی، كاهش هزینه‌های اداری و بروكراتیك، كاهش زمان سفارش و تحویل، ‌افزایش دقت و مدیریت بهتر سراسر زنجیره تامین منجر شود. اجرای این استاندارد علاوه بر ایجاد اطمینان بین طرف‌های تجاری، امكان ردیابی محصولات در سرتاسر زنجیره‌، تسهیل شناسایی محصولات در فرآیند واردات، صادرات، دسترسی به بازارها و امكان تبادل الكترونیكی داده‌ها را فراهم می‌آورد. به علاوه این استاندارد می‌تواند امكان فراخوان و بازپس‌گیری كالا، افزایش سرعت و دقت در مبادلات تجاری، كاهش جعل و قاچاق كالا را در پی داشته باشد. این الزامات ردیابی و رهگیری كامل كالا از مراحل اولیه زنجیره تولید تا مصرف‌كننده نهایی را گریزناپذیر می‌كند.

 تجربه دنیا

در بسیاری از كشورهای اروپایی برای دسته وسیعی از كالا‌ها، وجود اطلاعات دقیق رهگیری و ردیابی كالا به‌عنوان یك الزام و شرط ورود كالا به بازار مطرح است. در این خصوص می‌توان به مقررات مربوط به لوازم آرایشی و بهداشتی اشاره كرد كه براساس آن 85درصد از شركت‌های این بخش در سطح اروپا، از استانداردهای GS1 استفاده می‌كنند. از طرف دیگر در بسیاری از بنادر تجاری جهان از جمله بنادر كشور امریكا، از استانداردهای GS1 برای تسریع در عملیات گمركی و بندری استفاده می‌شود. همچنین استانداردهای GS1 نظیر كد محموله، در اسناد تجاری بین‌المللی ازجمله اسناد بانكی و گمركی به‌كار می‌رود. در نتیجه، صادركنندگان كالا به‌طور روزافزون ملزم به پذیرش الزامات خاص بازارهای هدف در به‌كارگیری استانداردهای GS1 می‌شوند. در كشور ما نیز برای تسهیل تجارت، افزایش امنیت مصرف‌كنندگان، امكان نظارت‌ موثر نهادهای دولتی، كاهش قیمت تمام شده و توسعه صادرات، اجرای موفق این استانداردها ضروری بوده و رفع مشكلات پیش‌روی به‌كارگیری آن، باید مورد اهتمام قرار گیرد.

 متولی GS1 در ایران؟

مركز ملی شماره‌گذاری كالا و خدمات ایران به عنوان موسسه‌یی غیرانتفاعی، در سال 1374 براساس تصمیمی هوشمندانه برای كمك به پیشرفت امور بازرگانی و صنایع كشور و ایجاد امكانات علمی جهت شماره‌گذاری تولیدات صنعتی و كالاهای تجاری و خدمات عمومی و با ماموریت اصلی توسعه استانداردهای GS1 در كشور به‌عنوان نماینده GS1 در ایران تاسیس‌ شد. این مركز به‌عنوان نماینده سازمان GS1 بین‌الملل در ایران پذیرفته شده و براساس ماموریت و وظایف خود، خدمات مختلفی را مبتنی بر استانداردها و راهكارهای جهانی، دراختیار شركت‌ها و موسسات فعال در كشور قرار می‌دهد. ذكر این نكته در اینجا ضروری است كه شرط غیرانتفاعی بودن مركز و مشاركت كاربران در هدایت آن، ازجمله الزامات اساسی سازمان جهانی GS1 برای عضویت كشورها در آن است. اما موضوع اصلی اینجاست كه با وجود عضویت ایران در این سازمان بین‌المللی، در طول دو دهه اخیر موفقیت قابل‌توجهی در توسعه این استانداردها در كشور به وجود نیامده كه در این زمینه شاهد چند مشكل اساسی به این شرح هستیم: 1- یكی از مهم‌ترین مشكلات بر سر راه توسعه استانداردهایGS1، چالش پیش آمده در رابطه با ادامه عضویت ایران در این سازمان بین‌المللی است؛ چراكه در سال 1391 مصوبه‌یی توسط هیات واگذاری سازمان خصوصی‌سازی مبنی بر واگذاری مركز ملی شماره‌گذاری كالا و خدمات ایران به بخش خصوصی صادر شد كه كاملا با روح فعالیت‌های مركز و ماهیت كاری آن مخالف است، زیرا چنین مراكزی در تمام دنیا به صورت غیرانتفاعی اداره شده و غیرانتفاعی بودن آنها شرط ضروری عضویت در GS1 به‌شمار می‌رود. از این‌رو، تداوم فعالیت مركز در قالب شركت سهامی خاص (انتفاعی) منجر به قطع عضویت ایران در این سازمان جهانی می‌شود. 2- مساله مهم دیگر، جهت‌گیری فعالیت‌های مركز طی دهه اخیر است. به‌طوری كه در سال‌های 1384 تا 1392 ضمن به حاشیه رفتن استانداردهای GS1، تلاش برای استفاده از سیستم‌های ایران‌كد و شبنم به‌خصوص در حوزه واردات صورت گرفت كه موفقیتی به همراه نداشت. 3- اما چالش سوم در این زمینه این است كه فعالیت‌های موازی مركز توسعه تجارت الكترونیكی و احتمال لحاظ كردن بخش حاكمیتی مركز ملی شماره‌گذاری كالا و خدمات در مركز توسعه تجارت الكترونیك است كه كاملا در تضاد با روح فعالیت‌های توسعه سیستم‌های كدینگ و GS1 در ایران است. از سوی دیگر، فعالیت‌هایی برای توسعه استانداردهای GS1 در وزارت بهداشت بدون هماهنگی با مركز در حال انجام است كه مخالف با روال كاری سازمان جهانی GS1 است؛ زیرا تنها نهاد رسمی نماینده سازمان GS1 در كشور ما، مركز ملی شماره‌گذاری كالا و خدمات ایران است.

این پژوهشگر پس از بیان چالش‌های پیش روی پیاده‌سازی این نوع استانداردها در كشور، به ارائه 4پیشنهاد در این زمینه پرداخت: 1- برای خصوصی شدن این مركز، پیگیری جدی از وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان خصوصی‌سازی برای لغو مصوبه مرتبط به نظر ضروری است. 2- باتوجه به توانمندی‌های استانداردGS1، مركز می‌تواند ساختار ایران‌كد را به نحوی تغییر دهد كه با اصول GS1 تطابق داشته و از زیرساخت‌های آن استفاده كند.

 در این صورت ضمن رعایت الزامات قانونی كشور، هماهنگی ساختار كدینگ داخل كشور با ساختار بین‌المللی GS1 نیز مهیا شده و مشكل دو سیستم كدینگ موازی در كشور مرتفع خواهد شد. 3- در این خصوص صدور مصوبه‌یی از طرف وزارت صنعت، معدن و تجارت و اجرای پروژه‌یی نرم‌افزاری در مركز، پیشنهاد می‌شود. 4- همچنین در ارتباط با موازی‌كاری و عدم هماهنگی دیگر سازمان‌ها، لازم است مصوبه‌یی از جانب هیات‌وزیران، با موضوع لزوم هماهنگی تمام نهادها با مركز ملی شماره‌گذاری كالا و خدمات ایران در پیاده‌سازی استانداردهای GS1 صادر شود.




مطالب مرتبط